Interviews met Nicci French
 
Margriet juni '02
(Bron: Margriet juni '02)

Over hoe ze samen schrijven, hebben ze al vaak verteld. Eerst praten ze samen uitvoerig 'en soms maandenlang' over het idee voor een boek, dan over de plot, de verhaallijn en de toon van het verhaal. Sean en Nicci schrijven om de beurt een stuk. Dat kunnen tien, maar ook honderd bladzijden zijn. Daarna krijgt de ander het te lezen en die mag - zonder uitleg of discussie - daarin wijzigen, schrappen, het zelfs weggooien.
Nicci: 'We hebben de afspraak dat we elkaar daarin vertrouwen. Als ik Sean iets geef en hij verandert het, dan móét ik wel denken: hij weet wat hij doet, anders kan je niet samenwerken. Andersom geldt het ook.'
Dan moet je geen last hebben van een te groot ego.
Nicci: 'Sean doet het onzichtbaar. Je gaat niet iemand recht in zijn gezicht zeggen: dat is troep, dat moet je veranderen. Dat is veel te pijnlijk. Hij neemt het mee en verandert het. Daar gaan we niet over discussiëren. Zelden. Als we woorden krijgen, is het vaak over triviale dingen. Details. Het moeilijkste is het begin. Dat is voor iedere schrijver zo, maar voor ons dubbel omdat we allebei dezelfde toon moeten vinden. Sean schrijft als Sean French, ik als Nicci Gerrard. Iedere zin van de ander voelt compleet anders aan, en toch moeten we één toon, één stem zien te vinden. Wat er in feite gebeurt, is dat we uiteindelijk samen een stem vinden die we geen van beiden alleen hadden kunnen vinden. Je kunt dus absoluut niet zeggen: dat hoofdstuk is van Nicci en dat van Sean. Andere mensen niet, maar wij zelf ook niet.'
Sean: 'Het moeilijke van samen schrijven is het juiste onderwerp vinden. Daar moet je allebei even enthousiast over zijn. Het is een aantal keren gebeurd dat we aan een boek begonnen zijn en dat weer afgestoten hebben. Dan was het meer het boek van de één dan van de ander. Dat is voor allebei pijnlijk en dan werkt het ook niet.'
Denken jullie dan niet: dan schrijf ik dat boek wel alleen?
Nicci: 'We schrijven allebei ook afzonderlijk boeken.'
Nicci en Sean praten zoals ze schrijven: om de beurt, soms aandachtig luisterend naar elkaar, maar vaak ook onderbreekt de één abrupt de ander om de eigen gedachten te ventileren.
Je vraagt je af hoe het zit met het competitiegevoel?
Nicci: 'Dat is er niet, in de zin dat...'
Sean: 'Eerder het tegenovergestelde. Ik heb soms het gevoel dat wij, meer dan voor wie of wat dan ook, voor elkaar schrijven. Dat we elkaar proberen aan te moedigen, uit te dagen, zo van: ik ben benieuwd wat Nicci hiervan gaat maken, of dit zal haar verbazen. Maar dat moet natuurlijk wel een gecontroleerd proces zijn. We kunnen niet allebei constant een nieuwe richting inslaan waar we niet over gepraat hebben.'
Nicci: 'Uiteraard weten we hoe het verhaal zich gaat ontwikkelen, maar uiteindelijk - zo gaat het vaak als je schrijft - leidt het verhaal jou. Soms voelt het alsof het verhaal jou voortstuwt, in plaats van andersom. En dat moet je ook laten gebeuren. Wat competitie betreft: veel mensen vragen hoe we in hemelsnaam samen kunnen schrijven, want schrijven heeft toch alles met ego te maken. Maar dat klopt niet helemaal. Ik denk dat schrijvers vaak grote ego's hebben, en wij in veel opzichten ook - vooral als het boek af is - maar tijdens het proces van schrijven moet je dat ego juist loslaten en je verdiepen in het leven, de gedachten en gevoelens van een ander. En dat is wat Sean en ik samen doen. Wij onderzoeken samen andere werelden en andere gevoelens en meningen. Dus in die zin is er totaal geen competitie.'
Nicci vertelde ooit dat de keuze voor het schrijven van psychologische thrillers in feite begon bij de fascinatie voor Fred en Rosemary West, het beruchte Engelse echtpaar dat samen talloze moorden gepleegd bleek te hebben. Nicci woonde destijds als journaliste het proces bij.
Wat was die fascinatie?
Nicci: 'Onze eerste boek hadden we al af voordat het West-proces in 1995 begon, maar je vindt er veel facetten van terug in onze boeken. Het proces duurde wel een week of twaalf en Sean en ik hebben daar destijds eindeloos veel over gepraat. Wat ons vooral fascineerde, was dat het twee zulke doodgewone mensen leken te zijn. Twee tamelijk domme mensen, heel Engels, die in zo'n doorsnee, kleurloos stadje de meest gruwelijke dingen gedaan bleken te hebben. Het andere aspect aan die zaak dat me frappeerde, was het feit dat de dood van sommige mensen blijkbaar zo weinig betekent. Ze hebben dertien mensen vermoord. Waarschijnlijk zelfs meer, want hun slachtoffers waren daklozen of mensen uit tehuizen, mensen die niet gemist werden. Sommigen van hen waren al tien jaar verdwenen en niemand had ze zelfs ooit opgegeven als vermist. Die aspecten hebben we wel in onze boeken verwerkt.'
In datzelfde interview deed Sean een opmerkelijke uitspraak toen hij het had over het kwaad in de mens en daarbij verwees naar de gruweldaden die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de concentratiekampen zijn gepleegd. Sean zei: 'Veel mensen worden gek omdat ze weten hoe slecht de mens is... Ze blijven ermee bezig tot het hen de diepte in trekt. Het zou best kunnen dat wij boeken schrijven om de zuigkracht van die diepte te weerstaan.'
Jullie schrijven thrillers om weerstand te bieden aan jullie fascinatie voor het kwaad?
Sean: 'Er is een thrillergenre dat het kwaad exposeert, waarin gruwelijke wreedheden van seriemoordenaars worden beschreven. Dat soort boeken is in feite geruststellend voor de lezers, want die denken: wij zijn goed want wij doen dat soort vreselijke dingen niet. Maar Nicci en ik proberen andersoortige boeken te schrijven. Wat Nicci en ik delen is het gevoel dat het kwaad in ons allemaal zit. Elke familie, elk gelukkig huwelijk is een mix van liefde en agressie. En wij wantrouwen betitelingen als 'normale' of 'respectvolle mensen'. Als je naar de praktijk kijkt, zie je dat de meest gruwelijke misdaden vaak gepleegd zijn door zogenaamd 'respectabele' mensen die zeiden te handelen uit 'eervolle' motieven. Mensen, die hun plicht deden, orders opvolgden en...'
Nicci: '... mensen die zich willen conformeren, gehoorzaam willen zijn of erbij willen horen. Sean en ik zeggen niet dat mensen slecht zijn. Integendeel: we verweren ons juist tegen de gedachte dat er slechte mensen en goede mensen zijn... Dat is juist wat je leert van de holocaust: dat ieder mens in staat is tot gruweldaden. En dat is geen kwestie van goed of slecht zijn, maar een kwestie van of je geluk hebt of niet. In de oorlog werden mensen die in een andere situatie waarschijnlijk keurige burgers gebleven waren, kampbewaarders, moordenaars. En dan moet je je afvragen: hoe zou ik gehandeld hebben? Zou ik tot de tien procent behoord hebben die zich verzet hebben, die 'nee' zeiden? Of zat ik bij die vijfenzeventig procent die angstig en bang was. Dat is een griezelige gedachte. Want dan kun je niet meer zo makkelijk zeggen: dat zijn slechte, vreselijke mensen. Dat geeft een heel dubbel gevoel en dat is wat we proberen te schrijven. Boeken die je aan het denken zetten over het wezen van de menselijke natuur.'
Maar jullie schrijven vooral vanuit de slachtoffers: wat er met hen gebeurt.
Sean: 'Ja, maar het zijn slachtoffers die wel de macht hebben iets te doen. Er zijn verschillende soorten slachtoffers: slachtoffers die zichzelf verwijten maken, die denken waarom ik, wat heb ik gedaan dat dit mij gebeurt? Het idee dat je er zelf debet aan bent, is pijnlijk. Maar net zo erg is het gevoel dat het volkomen toeval is en dat je er totaal geen zeggenschap over hebt. Dat is één van de meest beangstigende dingen in het leven: het gevoel dat je er geen controle over hebt.'
Jullie zijn in jullie hoofd altijd bezig met misdaad, geweld, gevaar. Hoe is dat?
Sean: 'Soms denk ik dat het voor onze geest misschien niet zo gezond is. Aan de andere kant houd ik mezelf voor dat het juist wel gezond is. Het leven is namelijk niet rechtvaardig en goed, vreselijke dingen gebeuren nu eenmaal. Veel mensen denken volgens de logica dat als je maar braaf en voorzichtig leeft, je niets zal gebeuren. Maar dat gaat alleen op als je geluk hebt. Als je pech hebt, word je overreden, verlaat je geliefde je, word je vermoord of wat dan ook. Dus een beetje tragische kijk op het leven kan geen kwaad.'
Maar niet de hele tijd door, lijkt me.
Nicci: 'Volgens mij kan je best een droevige kijk op het leven hebben en tegelijkertijd een fantastisch, interessant en gelukkig leven hebben.'
Sean: 'En een goede film of een goed boek met een tragisch eind maakt mij niet depressief. Hoe gruwelijk een verhaal ook is, aan het eind voel je je toch gelukkig.'
Nicci: 'Emotioneel kan het je diep raken. Dat is wat we in onze boeken proberen te laten zien: de strijd van gewone mensen in het gewone leven. Hoe het voelt als je vreselijk jaloers of bang bent, hoe het is om ergens totaal van bezeten te zijn. Die emoties zijn zeker zo belangrijk als de plot.'
Sean, met zijn gedachten blijkbaar nog steeds bij de tragische verhalen: 'Komedies vind ik eigenlijk veel deprimerender. Ik schreef vroeger toneelrecensies. Als ik de hele avond een stuk had gezien met de een na de andere grap, bleef ik na afloop achter met een leeg gevoel. Terwijl je bij een tragedie zoals King Lear voelt dat je er bent, dan ervaar je iets.'
Nicci: 'Dan is er binnenin iets veranderd.'
Zijn jullie door jullie werk extra bezorgde ouders?
Nicci: 'Ik ben ook niet bang dat ze gekidnapt worden of vermoord. Wel ben ik soms bang vanwege het verkeer, maar mij baart de meeste zorgen hun geestelijk welzijn. De angst dat ze zich ongelukkig gaan voelen. Daar maak ik me soms zelfs grote zorgen over. Ik vind het leven zo hard en als je nog een kind bent... Men praat altijd over de onbezorgde jeugd, maar dat zie ik helemaal niet zo. Ik vind juist dat je kinderjaren vol vreselijke dingen zitten: kinderen die je pesten, je afgewezen en eenzaam voelen. Dan denk ik: mijn God, daar moeten ze allemaal nog doorheen en dan hoop je maar dat ze zich staande houden.'
Sean: 'Het rare is dat veel mensen tegenwoordig erg angstig zijn, terwijl Engeland een enorm veilig land is. Toch heb ik dat zelf ook: als de kinderen komen vragen of ze verderop mogen spelen, is mijn eerste reactie ook: nee, want dan zijn jullie uit het zicht en dan kan iemand jullie ongezien meenemen. Terwijl ik weet dat het onzin is.'
Nicci: 'Oude mensen in Londen durven 's avonds niet meer de deur uit, terwijl het nog nooit zo veilig is geweest in Londen. Dat komt door al die verhalen over geweld en moorden van bendes. Maar dat speelt zich voornamelijk tussen die bendes onderling af. Die ouderen lopen echt niet zo veel gevaar, maar ze voelen zich wel onveilig. De schade die ze in hun leven oplopen, is niet geweld, maar angst.'
En daarover schrijven jullie, over het feit dat er totaal onverwacht vreselijke dingen in je leven kunnen gebeuren.
Sean: 'We zeggen niet: het leven is gevaarlijker omdat er zo veel misdaad is maar: het leven is veel onzekerder dan je denkt. We zijn niet zo veilig als we ons voelen omdat we er geen controle over hebben.'
Maar dat is niet een erg positieve boodschap die jullie brengen.
Nicci: 'Nee, maar op een bepaalde manier kun je zeggen dat het wel positief is. Onze hoofdpersonen zijn tamelijk sterke vrouwen die vrij goed zijn in het omhelzen van het leven en een ontwikkeling meemaken en aan het eind van de reis hebben ze iets geleerd en zijn ze sterker geworden.'
Sinds Nicci gestopt is met haar baan bij The Observer werken jullie allebei fulltime thuis. Hoe combineren jullie dat met de zorg voor vier kinderen? Wie doet wat?
Nicci: 'We rommelen gewoon wat aan. We hebben geen oppas voor ze, behalve als we naar het buitenland moeten. De jongste is nu acht, de oudste veertien jaar. Dus ze worden wat zelfstandiger, de twee oudste zijn veel op pad met vrienden, dus dat geeft ons meer tijd om te schrijven. Het enige is dat we ze overal naar toe moeten rijden, maar dat valt te organiseren.'
Sean beaamt: 'Als ze allemaal thuis zijn, is het hier wel een heksenketel, maar het is ook leuk en gezellig.'
Is jullie persoonlijke leven erg veranderd sinds jullie beroemd en rijk zijn geworden?
Nicci: 'We wonen in een prachtig huis, drinken goede wijn en maken tamelijke mooie vakantiereizen. Maar verder? De grootste luxe is de vrijheid. De vrijheid om te wonen waar we willen, ons geen zorgen over geld hoeven te maken en om te kunnen schrijven wat we zelf willen.'
Sean: 'Het leven van een succesvol schrijver verschilt niet veel van het leven van een niet succesvolle schrijver. Je zit in een kamer en schrijft. Dat is wat we nog steeds doen. Thuis zitten en ons afvragen waar we in hemelsnaam nu weer over moeten gaan schrijven.'
Nicci: 'En met dezelfde angst als vroeger: kan ik het wel? Als schrijver begin je altijd weer vanaf het nulpunt.'

Joke Tromp, Margriet juni '02