De bange vrouwen van Nicci French

De hele familie - Nicci Gerrard, Sean French, haar ouders, zijn moeder en vier kinderen - is voor de duur van het verblijf in Amsterdam door de uitgeverij op een woonboot gehuisvest. Ze vinden dat allemaal ge-wel-dig, dat spreekt. De kinderen en de ouders zijn dan wel niet tijdens het gesprek aanwezig, maar je ziet de idylle zo voor je. Deze vriendelijke, beschaafde man, deze tengere vrouw met haar stralende ogen, het kan niet anders of ze hebben de bijbehorende troep geestdriftige, oerslimme kinderen en een stel opgewekte senioren als ouders. Gezellig een paar dagen Amsterdam, terwijl Mom and Dad hun interviews doen. [...] Ook in de boeken van het echtpaar Gerrard/French komen zulke áárdige mensen voor, mensen met leuke beroepen, mensen die je best zou kunnen kennen. Maar die worden dan vermoord, ze blijken moordenaars in hun vriendenkring te hebben of ze blijken zelf moordenaars te zijn. De angst en de ontzetting slaan toe, hun leven wordt totaal verwoest, niets is ooit meer hetzelfde. [...] Van de drie vrouwen in Onderhuids, wier naargeestige lotgevallen in drie monologen vervat zijn, overleeft er maar ééntje. Alle drie ontvangen bijzonder nare en smerige dreigbrieven. De wat zenuwachtige onderwijzeres Zoë en de bekakte Jennifer met haar obsessie voor binnenhuisarchitectuur worden vermoord. Alleen nummer drie, de chaotische en zelfstandige Nadia (beroep: clown op kinderfeestjes), redt het zoals het hoort op het nippertje.
Zoals altijd bij Nicci French staat niet de plot centraal, maar de gevoelens van de hoofdpersonen. De drie vrouwen kennen drie soorten angst, die in het boek maar al te invoelbaar worden gemaakt. Zoë wás al niet op haar gemak in Londen. Al slaat ze aan het begin van het boek nog zo heldhaftig met een watermeloen een zakkenroller tegen de vlakte, de brieven vormen een soort bevestiging van haar zwartste scenario's. De rijke control freak Jenny waant zich ergens onaantastbaar; ze weigert simpelweg te geloven dat iemand het op haar gemunt heeft en bovendien: ze heeft het druk met haar opgroeiende zonen en het eindeloos decoreren en verbouwen van haar huis. Clown Nadia accepteert dat ze doodsbang is, maar strijdt met wisselend succes tegen de verlamming en afhankelijkheid die bij angst horen - ze gaat in elk geval zelf op onderzoek uit.
Sean French lang en dun, bedachtzaam: 'We wilden kijken of het mogelijk was één verhaal te schrijven vanuit drie mensen die niets met elkaar te maken hadden.'
Nicci Gerrard, klein, vogelachtig: ''Murder happens'. Er worden duizenden vrouwen vermoord, en in negen van de tien gevallen is de dader iemand die ze kennen. Wat we met die drie verschillende vrouwen wilden laten zien, is het lukrake daarvan. Het is een angst die veel vrouwen hebben: wonen in een grote stad vol engerds, en dan maar hopen dat je er niet wordt uitgepikt.'
Sean: 'Londen is enorm, en de samenhang is er maar klein. Je hebt er eenlingen, mensen zoals Zoë, je hebt een hele onderklasse van mensen die nergens deel aan hebben. En je hebt de bovenklasse, van mensen die zo rijk zijn dat ze nergens deel aan hóeven hebben. Hun geld verschaft hen isolatie, totdat de realiteit naarbinnen barst. Wie arm is, of eenzaam, is sowieso kwetsbaar. Maar het is een misverstand te denken dat geld onkwetsbaar maakt. Je bent nooit rijk genoeg om niet vermoord te worden.'
Nicci: 'Je bent altijd geneigd te denken dat er ergens ook een beetje schuld zat bij de slachtoffers. Dat ze dan maar niet dit, of dat het wel heel erg ondoordacht is dat ze dat... Of zelfs: net goed, had ze maar niet zo rijk moeten zijn. Maar de vrouwen in ons boek zijn alle drie op een bepaalde manier leuk en aardig en onschuldig. Twee van de drie hebben gewoon verschrikkelijke pech.'
Maar nummer drie, Nadia, is wel het zelfstandigst en gaat bovendien de confrontatie met haar emoties aan. Is dat niet wat clichématig en erg volgens de heersende moraal? De zelfbewuste, de optimistische, de vechtlustige, die redt het wel?
Sean: 'Zij zit wel vol met spirit, maar ze maakt ook fouten en ze is ook echt bang. Het is volgens mij niet zo dat we haar aardiger hebben gemaakt dan de andere twee.'
Nicci: 'Ze heeft een geluk dat de andere twee niet hadden. Ze weet meer, omdat ze het derde slachtoffer is.'
Sean: 'We voelen ons over de andere twee wel schuldig, We kropen zo in hun huid dat het moeilijk was ze dood te laten gaan.'
Nicci: 'Finishing them off was quite painful.'
Er stond in een recensie laatst dat jullie een hekel hebben aan mannen, jullie boeken zijn altijd geschreven vanuit vrouwen, de moordenaars zijn mannen. Die zouden bovendien doorgaans slechter getekend zijn dan jullie vrouwelijke personages.
Nicci: 'Wat een rare argumentatie. Vrijwel alle moordenaars zijn mannen - als vrouwen moorden, doen ze het meestal omdat ze jarenlang mishandeld zijn. Met de slachtoffers ligt dat anders. De meeste slachtoffers van moord zijn namelijk ook mannen - veel moorden zijn afrekeningen in criminele circuits. Dat wij vrouwen het slachtoffer laten zijn, ligt aan het sóórt moorden dat we kiezen om over te schrijven. Moorden met een psychologische achtergrond. Veel moorden vinden plaats bij mensen thuis, gewoon, door iemand die ze kennen. De politie gaat altijd eerst na met wie er een seksuele relatie is geweest en hoe de ouder/kind relatie is. juist je familie is zo creepy. En daar zitten de gevoelens waar Nicci French over schrijft. [...] We willen mensen niet aan de buitenkant portretteren, maar we willen juist onze vertellers heel dicht op de huid kruipen. Eronder zelfs.'
Hij: 'En als we daar zijn, dán laten we langzaam maar zeker het besef naar binnen druppelen dat het leven niet zo aangenaam is als het lijkt.'
Zij: 'De gewaarwording dat je op heel dun ijs loopt. Life is an unsafe place.' [...]
Waarom toch dat schrijven over al die onprettige dingen? Moet het onheil bezworen worden?
Nicci: 'Wij hebben een schitterend leven, maar dat is echt niet altijd zo geweest. Toen Sean en ik verliefd werden, zat ik emotioneel gesproken volkomen aan de grond. Mijn huidige, gelukkige leven voelt aan als erg kostbaar, erg fragiel. Ik denk helemaal niet aan het leven als één grote gelukservaring. In onze omgeving gaan kinderen dood, vrienden gaan dood. Het is een mijnenveld.'
Sean: 'Dat is juist wat we willen laten zien. Dat het zo'n wankel evenwicht is.'
Nicci: 'Eén van onze kinderen werd gisteren bij het oversteken op een haar na geraakt door een bus. Eén seconde tussen onze veilige haven en een kapot bestaan. Dat is alles wat iedereen kan doen: een veilige haven scheppen en hopen dat die standhoudt.'
Sean: 'Sommige mensen doen dat helemaal niet, die creëren juist chaos.'
Nicci: 'Misschien. Voor al onze personages, en ook voor onszelf, geldt in elk geval dat ze een zo vol mogelijk leven proberen te leiden, al hun mogelijkheden willen vervullen. De vrouw uit Bezeten van mij heeft geen spijt van haar liefde, geen spijt dat ze haar voortkabbelende relatie heeft verlaten voor iets wat zo verkeerd uitpakte.'
Sean: 'We willen ook graag laten zien hoe mensen die in elkaar lijken te klappen, onverwachte bronnen van kracht hebben. En als ze overleven, hebben ze iets over zichzelf geleerd.'
Dat is een cliché.
Nicci: 'Dat lijden je sterk maakt, beter, is inderdaad een groot cliché. Maar dat maakt het nog niet onwaar.'
Sean: 'Echte verandering is wel heel erg moeilijk. Soms denken mensen dat ze na een ingrijpende ervaring veranderd zijn, maar dan worden ze toch weer hetzelfde.'
Nicci: 'Met het nieuwe boek voel ik me toch een beetje oncomfortabel. Je kunt je de vraag stellen: waarom overleeft Nadia en de andere twee niet?'
Is zij anders?
Nicci: 'Nadia is een survivor. Tijdens verschrikkelijke ongelukken gedragen sommige mensen zich als survivors. Anderen geven het op. Alleen hoop ik wel dat wij duidelijk hebben gemaakt dat je aan survivorschap niet heel veel hebt, als iemand je van achteren probeert te wurgen.'

Maartje Somers, Het Parool  26-5-'00