In korte tijd veroverden ze de top van het literaire thrillergenre: Nicci Gerrard en Sean French, beter bekend onder hun alias Nicci French. Het Britse schrijversechtpaar heeft intussen vier titels op zijn naam staan, waarvan de laatste, Onderhuids, in april verscheen. Nu ook dit boek inmiddels een bestseller is, wordt het tijd om het fenomeen Nicci French eens van dichtbij te bekijken. De beste manier daarvoor is een vraaggesprek onder - in dit geval - zes ogen, maar het drukke schema van het duo noopte tot een andere oplossing: een interview via de elektronische snelweg. Verslag van een virtueel retourtje Amsterdam-Londen.
Inmiddels mag het bekend heten: Nicci French is met zijn tweeën. Daarom prijkt op hun laatste roman Onderhuids niet alleen de foto van Nicci Gerrard, maar nu ook die van Sean French. Al voordat ze begonnen aan hun gezamenlijke missie verdienden ze hun brood met schrijven. Ze werkten beiden als journalist voor The New Statesman, waar ze elkaar ook leerden kennen. Sean schreef daarnaast twee filmbiografieën en twee romans. Nicci schrijft nog steeds voor de Londense krant The Observer. Maar het is hun 'derde stem', die van hun alter ego Nicci French, waarmee ze in één klap internationale roem vergaarden.
'Nicci French' is inmiddels een handelsmerk geworden. Een naam die garant staat voor goed geschreven, psychologische thrillers over eigentijdse personages die verstrikt raken in kwade zaken.
In het debuut Het geheugenspel herinnert een vrouw zich in therapie de 'ware' toedracht rond de dood van haar nichtje, en opent daarmee de doos van Pandora. In Het veilige huis ontfermt de hoofdpersoon zich over een getraumatiseerd meisje, waarbij ze zich meer op de hals haalt dan ze beseft. Hoe dicht liefde en waanzin bij elkaar liggen bleek uit Bezeten van mij, waarin een vrouw alle schepen achter zich verbrandt voor een man die zij totaal niet kent. En in Onderhuids vallen drie vrouwen ten prooi aan een stalker die hen met de dood bedreigt.

Verborgen gevaar
In de thrillers van Nicci French bestaat de thrill dus niet uit bloederige slachtpartijen, afgehakte vingers in een postpakketje of lijken die op snijtafels worden gefileerd. Evenmin spelen rechercheurs, FBI-agenten of andere professionele speurneuzen de hoofdrol. In plaats daarvan zijn de personages doorsnee individuen met een doorsnee leven, dat plotseling een uiterst onplezierige wending neemt.
Het gevaar schuilt met andere woorden in de onderstroom van het bestaan, in verschrikkingen die iedereen kunnen overkomen maar waar niemand bij stil durft te staan. 'Voor ons is gevaar inderdaad niet iets wat uit de lucht komt vallen,' reageert Sean. 'Het is juist vlakbij, verborgen midden in ons leven. Nicci en ik beschouwen onszelf als gelukkige mensen met een gezegend bestaan, maar we zijn ons ervan bewust dat het leven in een seconde verwoest kan zijn. Geluk is breekbaar; gevaar kan zomaar toeslaan. In die zin is het leven als dun ijs: je weet wat eronder zit. Bovendien hebben we nooit willen schrijven over beroemde, glamoureuze figuren maar over mensen zoals wijzelf en, waarschijnlijk, onze lezers. We wilden schrijven over de dingen die gewone mensen meemaken, die het leven op zijn kop kunnen zetten of binnenste buiten keren - en wanneer je laat zien hoe dat gebeurt, kun je tegelijk de schokkende kanten van zo'n leven blootleggen.'
Dat leven behoort vooralsnog in elke roman van Nicci French toe aan een vrouw van het slag 'jong, modern, carrière' - al dan niet gecombineerd met het moederschap. Een grotestadstype dat zich van de ene afspraak naar de andere haast, onderwijl gehinderd door kapotte computers, nijpende relatieproblemen en de aanblik van een lege koelkast. Een perspectief waar French en Gerrard bewust voor kozen. Nicci: 'Het leven van een vrouw in de jaren negentig - nu 2000 - lijkt heel ingewikkeld, interessant en lastig, in de zin dat je kwetsbaar bent maar ook sterk - je kunt bedreigd worden en toch overleven.
En dan is er ook nog de twijfel over hoe je je als moderne vrouw staande moet houden. Die verschillende aspecten maken het aantrekkelijk om een vrouw als hoofdpersoon te nemen.'

Onderhuidse spanning
Dat het leven van de dame in kwestie een stuk minder aantrekkelijk kan zijn, wordt ook weer duidelijk in Onderhuids. De roman bestaat uit de afzonderlijke, in de eerste persoon vertelde verhalen van Zoë, Jenny en Nadia, die door dezelfde anonieme stalker met de dood worden bedreigd. Uit hun dag-tot-dag-verslagen wordt duidelijk hoe anders elk van de drie vrouwen omgaat met haar nieuwe levensbedreigende situatie. Zoë wordt gek van angst en duikt onder bij een vriendin, Jenny denkt dat ze alles onder controle heeft, maar verliest langzaam grip op de realiteit. Nadia daarentegen weigert zich neer te leggen bij haar lot, en is vastbesloten om de psychopaat te ontmaskeren die haar het leven zuur maakt. Maar ondanks haar doortastende optreden loopt ook zij met open ogen in de val. 'We hadden drie totaal verschillende personages nodig,' vertelt Nicci, 'die al hun zekerheden kwijtraken en er uiteindelijk alleen voor staan: als mensen die de dood onder ogen zien. Of je in zo'n geval sterft of niet is een kwestie van pech of geluk - het heeft niets te maken met hoe sterk of moedig je bent. We wilden laten zien dat wat in Onderhuids gebeurt iedereen kan overkomen - het komt volkomen onverwacht. Mensen willen altijd patronen, een reden, iets wat verklaart waarom dingen gebeuren. Maar vaak is de oorzaak niet zo rationeel en geruststellend als je zou willen.'De verhalen van Zoë, Jenny en Nadia worden afgewisseld door intermezzo's waarin de stalker aan het woord is. Hij registreert elk detail in uiterlijk en gedrag van de vrouwen die hij om zich heen ziet, inclusief degenen die hij zorgvuldig als prooi heeft uitgezocht. Behalve dat hij een ziekelijke obsessie voor vrouwen heeft en er ongetwijfeld nog veel meer mankeert aan zijn psyche, komen we niet veel meer van hem te weten in deze passages. French en Gerrard wilden de aandacht dan ook vooral laten uitgaan naar de slachtoffers en hun psychologische ontwikkeling.
Sean: 'Een van de kenmerken van dit soort verhalen is dat ze meestal vanuit het perspectief van één bedreigde vrouw worden geschreven. Iedereen die vóór haar het slachtoffer is geweest, wordt gereduceerd tot een aanwijzing, een onderdeel van de geschiedenis. Op een bepaalde manier wekken ze bij de lezer zelfs nog minder sympathie op dan de moordenaar. Ze laten hem onverschillig. Het maakt voor hem niet uit, althans niet in emotionele zin, of ze doodgaan.' Reden voor Gerrard en French om deze 'eerdere' slachtoffers in Onderhuids een eigen stem te geven. 'We wilden duidelijk maken wat het werkelijk betekent om te worden achtervolgd, om bang te zijn. En we wilden laten zien dat de lezer soms niet mag vertrouwen op een goede afloop, zelfs als het verhaal wordt verteld vanuit de eerste persoon.'
Opvallend is dat de slachtoffers bij French tot nu toe steeds vrouwen zijn en de daders vrijwel altijd van het mannelijk geslacht. Bovendien lijken alle vrouwelijke hoofdpersonen te lijden aan hetzelfde euvel: de behoefte aan een sterke man, door wie ze vervolgens worden verraden.
Nicci: 'We zijn niet van mening dat vrouwen beter zijn dan mannen, maar ze zijn wel kwetsbaarder en minder agressief.'
Is dat niet op zijn minst tegenstrijdig in de context van hun geëmancipeerde leven?
Nicci: 'Het is waar dat we ons enerzijds opstellen als moderne vrouwen: feministisch, assertief, onafhankelijk, vaak succesvol, scherpzinnig als het gaat om relaties - en dat we ons toch slecht laten behandelen door mannen of zelfs, zoals Alice in Bezeten van mij, aangetrokken worden tot het soort mannen dat zich gevaarlijk gedraagt. Liefde is een vreemde, duistere kracht en vaak doen we wat slecht voor ons is.'
Hebben ze geen zin om voor de verandering eens vanuit een mannelijk perspectief te schrijven?
'Daar hebben we wel over nagedacht,' is het antwoord. 'Misschien dat we ooit een technothriller schrijven onder de naam Sean Gerrard!'

Literaire muurtjes
In Nederland vallen de romans van Nicci French onder het genre literaire thriller. Een label dat vooral is bedoeld om de nog steeds geldende kloof tussen literatuur en thrillers te overbruggen. Daar hebben Gerrard en French in eigen land geen last van. Groot-Brittannië kent een dergelijk scherp onderscheid tussen literaire romans en thrillers niet, althans, niet meer. Een ontwikkeling die volgens het schrijversduo te danken is aan het feit dat het aantal goede misdaadromans toeneemt. 'Er komen hoe langer hoe meer thrillers die de opbouw en diepte van een literaire roman hebben. Maar genres lopen in het algemeen steeds vaker in elkaar over, dat is heel spannend om te zien. Als een gevolg daarvan zijn ook lezers minder genregebonden dan vroeger, ze hebben een fijnere neus ontwikkeld. In Nederland geeft het nieuwe label literaire thriller goed aan wat wij proberen te doen, dus misschien is de situatie ook in Nederland aan het veranderen.'
Zelf hebben Gerrard en French zich nooit veel van literaire muurtjes aangetrokken. 'We wisten vanaf het begin dat we psychologische thrillers wilden schrijven, het soort boeken dat wij zelf graag lezen. Daarnaast wilden we ook het plezier bieden van goede literatuur: herkenbare personages en emoties, interessante thema's, vaart, ambivalentie, complicaties. Deels hebben we ook voor de thriller gekozen omdat we, gezien het feit dat we samen schrijven, een stevige structuur nodig hadden - een experimentele roman zou een chaos zijn geworden!'
Gezien het beroemde Britse erfgoed van thrillerauteurs staan Gerrard en French in een lange traditie. Voelen zij zich verwant met voorgangers als Patricia Highsmith, Ruth Rendell of Agatha Christie?
'Misschien met de eerste twee,' aarzelt Nicci, 'maar niet nadrukkelijk. In elk geval zeker niet met Agatha Christie, die puzzels schrijft zonder enig persoonlijk karakter of psychologisch realisme.' 
Met de ouderwetse whodunnits hebben de auteurs dus weinig op - wat zijn volgens hen dan de criteria waaraan een goede thriller moet voldoen?
'Er moeten lagen aanwezig zijn, diepte. Karakters zouden net als het verhaal moeten veranderen en bovendien moet het proza plezierig zijn. Een verhaal moet blijven broeien nadat je het boek hebt neergelegd. Een van de dingen die we echt leuk vinden, is als lezers over onze personages praten alsof ze werkelijk bestaan - dat ze zeggen: Wat zou Zoë hebben gedaan, wat zal er van Sam worden? En natuurlijk wil je ook gewoon de basale, met iedere pagina groeiende spanning opwekken, het gevoel dat de rillingen over je rug lopen.'
In een eerder interview stelden Gerrard en French dat thrillers het mogelijk maken de geheime angsten van mensen te registreren. Wat maakt thrillers zo geschikt voor dit doel, in vergelijking met andere genres?
Sean: 'Waarschijnlijk geldt het ook voor gewone romans. Maar de structuur van een thriller is helder en tegelijkertijd enorm flexibel. Je moet een sterk perspectief hebben, een bevredigend einde waarmee de plot wordt opgelost en toch is er binnen deze structuur heel veel mogelijk. Bovendien bieden psychologische thrillers een goed kader om actuele issues aan te snijden: de angst voor dood en verlies, voor onveiligheid, het wantrouwen van autoriteit of objectieve waarheden, de angst voor stedelijke jungles en provinciale eenzaamheid, voor een wereld die te snel verandert. In al onze romans hebben we tot nu toe geprobeerd te schrijven over de dingen die wij, en wellicht meer mensen vrezen vandaag de dag.'

Intrigerend avontuur
Hoe angstaanjagend de werkelijkheid kan zijn, bleek al uit Het geheugenspel, dat een realistisch, actueel thema als uitgangspunt heeft: de 'herontdekking van verdrongen herinneringen'. Gerrard en French werden op het idee gebracht door de toenmalige hausse aan artikelen over de controversiële therapie waarbij onderdrukte herinneringen worden geopenbaard.
Dat doet de vraag rijzen of ze ook waargebeurde verhalen als basis voor een verhaal gebruiken.
'Ja,' luidt het antwoord, 'maar op een indirecte manier. Verhalen komen overal vandaan. Ze worden verteerd, ondergaan een gedaanteverwisseling. Eerst is het wachten op een idee, het thema - de golf van opwinding. In het geval van Het geheugenspel wilden we graag een thriller schrijven die zich half in iemands geest afspeelde, en daarvoor was het concept van 'herontdekte' herinneringen zeer bruikbaar.'
Als journalist heeft Nicci voor The Observer de zogenaamde Shipman-zaak, over een huisarts die systematisch bejaarde patiënten vermoordde, intensief gevolgd. Kunnen we een soortgelijk thema aantreffen in een volgend boek?
Misschien wel. Ouderdom fascineert ons in elk geval zeer zeker - de manier waarop oude mensen onzichtbaar worden voor de maatschappij. En we houden ervan om onzichtbare dingen zichtbaar te maken. Bovendien was de figuur Shipman heel eigenaardig. Aan de oppervlakte was hij blanco, ondoorgrondelijk. Dat maakt het intrigerend om over zo iemand te schrijven.'
Over intrigerend gesproken: hoe gaat het schrijfproces eigenlijk in zijn werk als je met zijn tweeën bent? Hoe komt de eenheid van schrijven tot stand?
Een kwestie van veel herschrijven, aldus de auteurs. 'Eén van ons begint met een hoofdstuk dat door de ander vervolgens bewerkt wordt. Daarna gaat het weer terug naar de oorspronkelijke schrijver, die het ook weer herschrijft. Om de beurt bewerken we dat hoofdstuk net zolang totdat onze persoonlijke stijlen uitgewist zijn en er een derde stem ontstaat: de stem van Nicci French.'
Wordt het schrijven gemakkelijker, naarmate het aantal romans vordert?
'Nee, integendeel. Maar dat ligt vooral aan het feit dat je steeds weer een boek moet afleveren dat minstens even goed is als het vorige. In dat opzicht was Het geheugenspel nog het gemakkelijkst. Het was ons geheim, ons persoonlijke avontuur, het had net zo goed op een belachelijk experiment kunnen uitdraaien. Maar dat werd het niet - gelukkig maar.'
Wat zijn uiteindelijk de belangrijkste voor- en nadelen van het samen schrijven?
'Een nadeel, als het er al een is,' aldus Sean, 'kan zijn dat we een relatie hebben zonder veel ruimte voor onszelf, letterlijk en figuurlijk. We brengen veel tijd met elkaar door, werken samen in hetzelfde huis. Dat is waar wij voor hebben gekozen en niet iedereen zou dat aankunnen. Het voordeel is dat we elkaar in literair opzicht in nieuwe richtingen duwen, elkaar uitdagen en verrassen. Misschien geldt dat ook voor onze relatie. We moeten elkaar vertrouwen, ons kwetsbaar maken voor de ander. Als je samen schrijft, gaat het er niet echt gezellig aan toe, maar het is wel spannend en je krijgt een gevoel van kameraadschap. We hebben altijd gezegd dat het huwelijk vóór de boeken zou komen - en we zijn nog steeds getrouwd!'

Ingrid Koorn, Literair Thriller Magazine mei '00