Artikelen over Nicci French
 
Gin-tonic ter inspiratie
 (Bron: Literair Thriller Magazine, mei '99)

NICCI FRENCH is in korte tijd uitgegroeid tot een fenomeen. French behaalde internationaal groot succes met de romans Het geheugenspel en Het veilige huis, waarvan in de Nederlandse vertaling meer dan 80.000 exemplaren zijn verkocht.
Nederland is het eerste land waar de nieuwe psychologische thriller Bezeten van mij verschijnt: een wereldprimeur dus. Achter de naam Nicci French gaat het schrijversechtpaar Nicci Gerrard en Sean French schuil. Het duo vertelt in LTM over hun samenwerking en over het overrompelende succes.
Mijn vrouw, Nicci Gerrard, en ik, lieten zoals zoveel andere mensen, voornamelijk journalisten, onze gedachten gaan over het schrijven van een roman. In tegenstelling tot al die andere mensen besloten wij het ook werkelijk te doen, en besloten we het met z'n tweeën te doen. Er zaten duidelijke voor- en nadelen aan het realiseren van deze droom. De normale gang van zaken was dat ik mijn dagen alleen en schrijvend doorbracht, terwijl nu de mogelijkheid ontstond om samen te gaan werken met iemand, zij het in beperkte mate. Nicci, die iedere dag naar haar werk gaat, kreeg de mogelijkheid om in enige mate in rust en stilte te werken, daarbij slechts af en toe afgeleid door een slechtgehumeurd kind. Het probleem was dat het onmogelijk leek; onmogelijk om te bedenken waarover we zouden schrijven, hoe we dat zouden doen en of we iemand konden vinden die het zou willen uitgeven.
Gin-tonic ter inspiratie
Eind '94 vonden we bij toeval een onderwerp. We kregen verslagen onder ogen over misdaden die werden opgehelderd doordat verdrongen herinneringen naar boven werden gehaald door middel van bepaalde therapeutische technieken. Met behulp van hun therapeuten kwamen volwassenen erachter dat ze getuige waren geweest van afschuwelijke misdaden, waarvan ze zelf soms het slachtoffer waren geweest. Door die herinneringen, die soms bestonden uit gruwelijke vormen van misbruik die jaren of zelfs tientallen jaren eerder waren gepleegd, werden families uiteengerukt, werd vaders de omgang met hun kinderen ontzegd en werden soms mensen tot lange gevangenisstraffen veroordeeld wegens seksueel misbruik. Het was een onweerstaanbaar onderwerp. Iedereen is gefascineerd door zijn verleden en door het drama van het gezinsleven. Nu was er blijkbaar een wetenschappelijk issue dat het mogelijk maakte een nieuw soort thriller te schrijven. Wat dacht je bijvoorbeeld van een vrouw die onderzoek doet naar een moord in het landschap van haar eigen geest?
Wekenlang zaten we op donkere winteravonden aan de keukentafel, dronken grote glazen gin-tonic en maakten chaotische aantekeningen. We waren het al snel eens over het soort boek dat we wilden en konden schrijven. Wat we verder ook zouden proberen, we wilden een verhaal bedenken dat goed in elkaar zat en zo gesmeerd was als een machine, maar tevens misleidend was. Een van de geneugten van lezen is immers dat je jezelf voor de gek houdt. Je kijkt de hele tijd naar de handen van de goochelaar, waar de bal moet zijn, maar nee, als hij zijn handen opendoet, is die weg. Dan buigt hij zich voorover en pakt hem bij je oor vandaan. Zouden we die truc ook in een roman kunnen uitvoeren? Nog maar een gin-tonic...
Het belang van feiten
Er zijn waarschijnlijk veel redenen te verzinnen om niet samen een boek te schrijven. Maar één voordeel is dat het je verhindert jezelf te misleiden, waar je alleen de lezer zou moeten misleiden. Als je in je eentje een plot bedenkt, klinkt er een stemmetje in je hoofd dat je vertelt dat je het probleem wel kunt oplossen als je eenmaal aan het schrijven bent. Maar als je een plot samen met iemand anders bedenkt, klinkt er aan de andere kant van de tafel een luide, besliste stem die je erop wijst dat als X daar was, Y haar niet had kunnen zien. En hoe zat het met Z? 'Daar komen we nog op terug.' 'Nee, dat komen we niet. Het klopt niet.' 'Ja, het klopt wel.' 'Het klopt niet.' 'Zullen we maar tv gaan kijken?'
Geleidelijk aan ontstond er een concept dat hout leek te snijden. We verdeelden het in hoofdstukken en kibbelden over namen, locaties, kenmerken, leeftijden, kleuren van haar en ogen. Toen, aan het begin van 1995, knepen we onze neus dicht, sloten onze ogen en sprongen in het diepe. We begonnen te schrijven, om de beurt een paar hoofdstukken (al hoefden die niet per se op elkaar aan te sluiten). Zouden we er één geheel van kunnen maken? Maakten we op deze manier verstandig gebruik van onze toch al zo spaarzame tijd? Eén methode die schrijvers hanteren om hun boek af te krijgen is overal rond te bazuinen dat ze werken aan een roman, zodat ze (dat is het idee) zich zo gaan schamen dat ze het wel moeten afmaken. Wij vertelden niemand wat we aan het doen waren. Als we onszelf al voor schut zetten, zou dat alleen onder ons blijven.
Zo snel als Nicci en ik het eens waren over het soort - één soort - verhaal dat we wilden schrijven, zo waren we het ook eens over het soort thriller dat we niet wilden schrijven: de whodunit, waarin vage locaties en clichématige personages slechts het decor vormen voor een verhaal dat meer te maken heeft met de gortdroge bevrediging die het oplossen van een kruiswoordraadsel biedt, dan met die mysterieuze huivering die ons als lezers van romans en gedichten bekruipt, die A.E. Housman achter in zijn nek voelde en Vladimir Nabokov een paar centimeter lager in zijn rug.
Bij dit alles hielden we ons streng aan een bepaald soort feitelijkheid. Een van de onderschatte geneugten van de literatuur is het plezier dat we aan feiten ontlenen. In zijn colleges over Anna Karenina liet Nabokov zijn studenten het diagram natekenen van de inrichting van de slaapwagon in de sneltrein van St.-Petersburg naar Moskou in het begin van 1870. Zo'n aandacht voor detail is nog meer van belang in thrillers. Het versterkt de geloofwaardigheid van de verteller. In de roman The Sum of All Fears van Tom Clancy wordt in een passage van ruim honderd bladzijden beschreven hoe een terrorist een kernbom in elkaar zet. Het is zó precies gedaan dat Clancy een paar details moest veranderen, zodat het niet als handleiding gebruikt kon worden. Het plezier waarmee je de boeken van Patricia Cornwell leest, wordt deels veroorzaakt door de geloofwaardigheid van de gruwelijke details, die voortkomen uit haar jarenlange ervaring op een pathologisch laboratorium. En als je eenmaal van Patricia Cornwell hebt geleerd hoe je een lijk in stukjes moet snijden, kun je daarna The Silence of the Lambs gaan lezen, waarin Thomas Harris je laat zien hoe je de huid moet prepareren om er een kostuum van te kunnen maken.
Van manuscript tot bestseller
Een dag voordat we op zomervakantie gingen, belde ik mijn agent en vertelde haar wat voor vreemds we hadden gedaan. 'Dat moet ik dan maar eens bekijken,' zei ze, op een toon alsof ik haar had verteld dat ik haar kat had overreden en niet precies wist wat ik met het lijkje moest doen. Ik leverde het manuscript in een papieren zak bij haar huis af en overhandigde het aan haar man, die het met een enigszins sarcastische uitdrukking op zijn gezicht in ontvangst nam. Een week later stond ik in een veld aan de rand van een dennenbos, toen ik iemand in het plaatselijke dialect tegen me hoorde schreeuwen: 'Telefon! Telefon!' Dat is Zweeds voor: 'Uw agent uit Engeland is aan de lijn.' Ze was razend enthousiast. Als we weer thuis waren, de spelling hadden gecorrigeerd en de namen van de personages kloppend hadden gemaakt, zou ze het manuscript naar vijf verschillende uitgevers tegelijk sturen en hun vragen meteen te reageren. Ik voelde een sterke, directe emotie na dit goede nieuws: waarom had ze me nooit in het buitenland gebeld over iets wat ik in m'n eentje had geschreven?
De uitgevers bleken niet tegen elkaar te hoeven opbieden. We maakten een afspraak met de mensen van Heinemann en gingen op hun voorstellen in zonder andere uitgevers te spreken. Ze waren aardig, hadden blijkbaar onze poging tot het schrijven van een boek gelezen, een publiciteitscampagne uitgestippeld en ze spraken over ons als over een potentiële merknaam. Dat deed het 'm. Net zoals alle feministen en geëmancipeerde mannen diep in hun hart als lustobject behandeld willen worden, willen alle literaire schrijvers in wezen bestempeld worden als merknaam. En ja, in oktober 1995 werd er met ons boek geleurd op de Frankfurter Buchmesse en inmiddels zijn vertalingen van The Memory Game verschenen in talloze landen.
'Hoeveel schuift nou zoiets?' is een vraag die je in Engeland niet hoort te stellen en waar een Engelse schrijver zich niet mee bezig dient te houden. Het is waarschijnlijk het beste om vergelijkingen te maken zoals een advocaat dat doet, als hij de jury instrueert over vergoedingen in een smaadproces. Er zijn literaire voorschotten in soorten en maten. Voor een dichtbundel krijg je misschien net genoeg om een cd-speler te kopen, voor een debuutroman misschien genoeg om een tweedehands auto te kopen. Vervolgens loopt het op van een nieuwe auto tot een eenkamerflat, een rijtjeshuis, een vrijstaand huis, een huis buiten de stad, een jacht, een vliegtuig, een bedrijf, een derdewereldland. Voor een contract voor twee romans konden we zo ongeveer een rijtjeshuis in het centrum van Londen kopen (of vijf huizen op een andere locatie), te betalen in zes termijnen, waarvan de laatste te voldoen in herfst 1998. Vind ik dat mijn leven is veranderd? Nou en of.
Herman Mankiewicz, die het scenario voor Citizen Kane schreef, zei eens: 'Gokken is saai als ik 2000 dollar verlies en daar gewoon een cheque voor uitschrijf. Het is pas spannend om een cheque van 15.000 dollar uit te schrijven, terwijl je weet dat je geen cent op de bank hebt staan.' Die spanning bleef mij in elk geval twee jaar bespaard.
Fictie en werkelijkheid
Nicci Gerrard: Nu is Het geheugenspel een voorwerp in de grote-mensenwereld. Er is geld voor betaald, het is door vreemden over de hele wereld gelezen, er zijn recensies over geschreven. Het staat op de plank tussen al die andere boeken, en is helemaal uit ons gezichtsveld verdwenen. Als ik het opensla op een willekeurige bladzijde, weet ik niet meer wie van ons dat stukje oorspronkelijk heeft geschreven of wie van ons het heeft veranderd, en of we er ruzie over kregen. Het is een boek van Nicci French. Het afmaken had iets van het verbreken van een relatie, maar aangezien we een contract hebben voor twee boeken, ben ik opnieuw een relatie begonnen met dezelfde man en ik zie geen reden waarom we er ooit mee op zouden houden.
Fictie slaat soms op een griezelige manier terug op het echte leven. In november 1995 begon het proces tegen Rosemary West [de vrouw van seriemoordenaar Frederick West, aan wiens moorden zij medeplichtig was. Red]. Tien weken lang ging ik vroeg in de ochtend met de trein naar Winchester, ik sloop uren voordat de kinderen wakker werden het huis uit en kwam terug in het winterse donker, terwijl mijn hoofd zoemde van de gruwelijkheden. Sean en ik praatten eindeloos over de rechtszaak: hoe gruwelijk het allemaal was en dat de vermoorde meisjes lang voordat ze stierven al vermist werden. Ik ging een paar keer naar een therapeut om erachter te komen waarom het bijwonen van het proces me zo geraakt had en waarom ik me er zo betrokken bij voelde en het vreemde gevoel had dat ik een verlies had ervaren. Als je het boek nu zou lezen, zul je onze gevoelens over die zaak erin terugvinden, over de vermiste meisjes en de lichamen die zo lang begraven waren in het hart van een Engels gezin. Er wordt ons wel eens gevraagd of de roman ook met de zaak-West te maken heeft, of er wordt gewoon aangenomen dat het zo is. Inderdaad zijn we beschuldigd van slechte smaak door een tragedie zo uit te buiten. Maar Het geheugenspel was toen al af en twee maanden voordat het proces begon ingeleverd bij onze agent, en we waren er nauwelijks nog mee bezig. Het leek wel alsof we over iets geschreven hadden waarvan we nog niets wisten.

© The Observer

Literair Thriller Magazine mei '99